• Email
  • Prenta

Escherichia coli

Til eru margar tegundir kólíbaktería. Þær finnast í þörmum manna og dýra og hafa flestar hlutverki að gegna í efnaskiptum þarmanna. En sumar tegundir geta myndað eiturefni (toxín) og þar með valdið alvarlegum sjúkdómum hjá mönnum. Þessar tegundir kallast EHEC (Enterohemoragísk E.coli). EHEC- sýkingar hafa ekki verið stór vandamál hérlendis en þó nokkuð hefur borið á þeim í nágrannalöndum okkar. Uppruna sýkinganna má oftast rekja til meltingarvegs blóðheitra dýra og er því almennt álitið að tilvist E. coli í matvælum sé vísbending um saurmengun.

Hvað er E. coli O157?

E.coli O157 er í dag álitin einn alvarlegasti sjúkdómsvaldurinn af þessum toxínmyndandi kólíbakteríum (EHEC), en æ fleiri serógrúppur hafa verið tengdar sýkingum á seinustu árum eins og O103, O26, O145 og O111.

Hvernig smitast E. coli O157?

Helsta smitleiðin er með menguðum matvælum og vatni, en einnig getur beint smit manna á milli átt sér stað, þá einna helst hjá litlum börnum í dagvist. Beint smit frá nautgripum í menn er einnig hugsanlegt. Bakterían getur komist í kjöt við slátrun, ef innihald þarma dýrsins berst á kjötið, þar sem  E. coli O157 bakterían finnst m.a. í þörmum nautgripa.

Hvernig eru sjúkdómseinkenni ?

Það þarf aðeins örfáar E.coli O157 til að valda veikindum. Að öllum líkindum aðeins nokkur hundruð bakteríur. Því getur bakterían valdið veikindum án þess að hún fjölgi sér í matvælum. Einkenni sýkingar geta komið fram eftir 1-2 daga. Einkenni geta verið allt frá vægum vatnskenndum niðurgangi í alvarlegan blóðugan niðurgang með magakrömpum og hugsanlega uppköstum. Venjulega fylgir enginn hiti sýkingum eða lítill hiti. Veikindin vara oftast í 5-10 daga hjá heilsuhraustum einstaklingum, en hjá eldra fólki og börnum undir 5 ára getur sýkingin verið alvarlegri. Í þeim tilfellum geta komið nýrnaskaðar eða skaðar á taugakerfinu. Dæmi eru um að sýkingar af völdum E.coli O157 hafi valið bráðri nýrnabilun sem leiddi til dauða. Sumir einstaklingar bera þessar kólíbakteríur í sér án þess að fá nokkur sjúkdómseinkenni, en einstaklingar á öllum aldri geta þó sýkst.

Hópsýkingar af völdum E. coli O157

Fyrsta stóra hópsýkingin varð í Bandaríkjunum árið 1982, en þá veiktust 47 manns eftir að hafa borðað hamborgara frá sama framleiðanda. Í framhaldi af þessari fyrstu hópsýkingu hefur tíðnin á staðfestum tilfellum aukist mikið og í dag eru þekktar sýkingar frá mörgum löndum, þar á meðal öllum Norðurlöndunum. Helsta orsök matarsýkinga, þar sem þessi baktería á í hlut, er að öllum líkindum hakkað nautakjöt eða hamborgarar sem hafa ekki verið gegnumsteiktir. Það eru einnig dæmi um að fólk hafi orðið veikt eftir að hafa drukkið mjólk sem hefur ekki verið gerilsneydd, eða eftir að hafa drukkið eða baðað sig í vatni sem var smitað. Bakterían þolir mjög lágt sýrustig sem þýðir að hún getur lifað í súrum matvælum enda hafa  ávaxtasafar og mayones tengst sýkingum.

Stærsta tilfellið sem hefur verið skráð, varð í Japan árið 1996 , en þá veiktust um 9.000 manns eftir að hafa borðað baunaspírur. Baunaspírur og grænmeti geta mengast af bakteríunni á akrinum, ef vatn eða áburður er smitaður.

Í nóvember 2006 var allt spínat frá Bandaríkjunum og grænmetisblöndur sem innihéldu spínat innkallaðar hér á landi vegna gruns um E.coli O157. Þetta var gert sem varúðarráðstöfun vegna gruns um hópsýkingu þar í landi sem hægt var að rekja til spínats. En í allt voru 199 einstaklingar sem veiktust og 3 létust. Var m.a. hægt að rekja sýkinguna til saurmengunar frá nautgripum á ökrum þar sem spínat var ræktað.

Fjöldi veikinda hérlendis af völdum EHEC

Hérlendis hafa frá 0 – 5 tilfelli verið staðfest á Sýkladeild Landspítalans árlega síðastliðin fimm ár og hefur í flestum tilfellum verið um ung börn að ræða, en ekki hefur tekist að rekja sýkingar í matvæli eða vatn.

Hvað getum við gert?

  • Vel steikt nautakjöt og nautahakk (sérstaklega hamborgarar) dregur úr líkum á sýkingu. Ekki er þó ástæða til að gegnsteikja heila vöðva
  • Forðast ber neyslu ógerilsneyddrar mjólkur.
  • Skola allt grænmeti uppúr hreinu vatni
  • Forðast krossmengun
  • Góður handþvottur eftir salernisferðir og áður en matvæli eru handleikin er mikilvæg regla til að koma í veg fyrir smit.

Einstaklingar sem starfa við matvælaframleiðslu, daggæslu barna eða annast viðkvæma einstaklinga innan heilbrigðisþjónustunnar, t.d. aldraða eða nýbura, skulu vera frá vinnu þar til sýnt hefur verið fram á að þeir eru lausir við bakteríuna. Saursýni skulu tekin hjá ofantöldum einstaklingum þar til neikvætt ræktunarsvar liggur fyrir.

Enterohemoragísk E.coli sýking er lögum samkvæmt tilkynningaskyldur sjúkdómur og ber að tilkynna hann til sóttvarnalæknis.